De eerste editie van Open Joodse Huizen/Huizen van Verzet, dit jaar in drie van de vier dorpen in de gemeente Twenterand, is zeer succesvol verlopen. Huizen in Den Ham, Vroomshoop en Westerhaar stelden afgelopen zaterdag 2 mei 2026 hun deuren open, zodat belangstellenden de oorlogsverhalen die zich daar hadden afgespeeld konden komen beluisteren. In totaal kwamen er zo’n 350 mensen op af.

De dag startte in Historisch Archief De Krulsmid, waar Marijke van der Kroft het verhaal vertelde van haar Joodse moeder Betsy Wolff, die werd geboren in 1924 in Den Ham als dochter van de ongehuwde Leea Wolff. Vier jaar later stierf Leea en bleef Betsy met haar grootvader Jacob Wolff achter in het kleine huisje aan de Daarleseweg 34. Toen Jacob vanwege zijn leeftijd niet langer voor haar kon zorgen, bracht hij het meisje naar het Joodse weeshuis in Leiden. Daar woonde ze nog altijd toen in 1942 de Jodendeportaties begonnen. Vanuit Leiden werd contact gezocht met Den Ham om op die manier een niet-Joodse man te vinden die Betsy wilde echten, zodat zij behoed kon worden voor transport. Dat lukte: Derk Jan Dommerholt verklaarde de biologische vader van het meisje te zijn. Een week voordat het Joodse weeshuis werd ontruimd was alles administratief in orde. Betsy werd van de ene op de andere dag door de Duitsers als half-Joods beschouwd en dat redde haar leven: half-Joden werden niet gedeporteerd. Derk Jan Dommerholt was overigens niet de echte vader van Betsy: wie dat wel was, is nog altijd een raadsel.

Wim Alfing vertelde op de Daarleseweg het verhaal van zijn Joodse grootmoeder Lena Schlosser, die als enige van haar familie de oorlog overleefde. Over het trauma werd nooit gesproken. Lena was met een niet-Joodse man getrouwd en hoefde daardoor als enige niet op transport. Toch werd het later in de oorlog te gevaarlijk voor haar en besloot haar schoonfamilie haar onder te laten duiken in Vroomshoop. Haar ouders, broers en oom werden allen vermoord in Sobibór. Het huis van toen, aan de Daarleseweg 6, staat er niet meer, maar de vijf Stolpersteine in de stoep vormen een blijvende herinnering aan de familie Schlosser.

Op Molenstraat 25 staat het huis waar tijdens de oorlogsjaren de familie De Ruiter woonde. Verzetsman Hendrik de Ruiter werd samen met Geert Heikens, Gerrit Lammerink, Wicher en Klaas Dam slachtoffer van het verraad van SD-infiltrant Jan Willem van der Tuin. De vijf kwamen via kamp Amersfoort terecht in KZ Neuengamme. Geen van hen overleefde. Wel bleef Hendrik’s vrouw Gerritje actief in het verzet. Ineke Kuiper-Dam, kleindochter van beide, vertelde hun verhaal.

In Vroomshoop waren bijeenkomsten op Hoofdstraat 29 en 31, twee huizen naast elkaar. Chris de Groot vertelde op nummer 29 het verhaal van zijn opa, verzetsman Jan Jacob de Groot. Jan Jacob de Groot en dorpsgenoot Jan ter Haar werden gefusilleerd in Varsseveld. De opkomst was zo groot dat moest worden uitgeweken naar de achtertuin. In het uur daarna sprak Mink de Jong op nummer 31, eveneens onder grote belangstelling, over lokale verzetsleider Frits Haselhoff, die tijdens de oorlogsjaren in dit huis woonde. Zijn lijfspreuk was: ‘Liever dood dan slaaf’.

Tot slot vertelde Johan Dekker op de Twistveenweg 13 in Westerhaar-Vriezenveensewijk het verhaal van boerderij Blaakmeer, waar zijn grootouders onderduikers verborgen, soms meer dan 20 op een dag, en zich daarnaast bezighielden met allerlei andere verboden activiteiten. Ook deze bijeenkomst kon op een grote opkomst rekenen. Op dit adres vielen geen dodelijke slachtoffers. Wel werd 1 minuut stilgestaan bij de Westerhaarders die de Tweede Wereldoorlog niet overleefden. Een waardige afsluiting van een indrukwekkende dag.

Het evenement, een initiatief van het Joods Cultureel Kwartier te Amsterdam, wordt in Twenterand georganiseerd door de 4 mei-comités van Vroomshoop en Westerhaar, de Oudheidkundige Vereniging Den Ham, Geerdijk en Vroomshoop en de stichting Hej ’t al a heurd. De bedoeling is in 2027 een tweede editie van het project Open Joodse Huizen/Huizen van Verzet in Twenterand te organiseren, met nieuwe adressen en nieuwe verhalen. Is er in uw pand iets bijzonders gebeurd tijdens de oorlogsjaren en wilt u graag deelnemen aan een volgende editie in april/mei 2027? Dat kan door een email te sturen naar openjoodsehuizenvanverzet@gmail.com